De pauzeknop van de democratie: waarom stilstand geld kost

In de aanloop naar verkiezingen voltrekt zich in Nederland telkens weer een bijzonder fenomeen. Het is een gebruik dat we als normaal zijn gaan beschouwen, maar dat bij nader inzien eigenlijk zeer onverstandig is. We noemen het ‘controversieel verklaren’, oftewel: besluitvorming over de verkiezingen heen tillen.

Ik begrijp de staatsrechtelijke argumenten. Uiteraard wil je niet ‘over je graf heen regeren’ en heb je draagvlak nodig. Die theorie ken ik. Maar in de praktijk voelt deze reflex fundamenteel onjuist en zelfs schadelijk.

Stilstand is geen gratis rustmoment. Terwijl de politiek wacht, staan machines stil en verdampt er kapitaal.

Stoppen met opvoeden?

Laten we dit gedrag eens projecteren op onze privésituatie. Stel je voor: je hebt een puber in huis die er op school met de pet naar gooit. De cijfers dalen, de motivatie is weg. Zou je dan zeggen: “Weet je wat, we stoppen even een halfjaartje met opvoeden. We wachten even af hoe de wind waait volgend seizoen.”

Natuurlijk doe je dat niet. Je grijpt mogelijk in, je stuurt eventueel bij en bovenal: je blijft het goede gesprek voeren. Je blijft ouder, tot de laatste dag. Je laat de verantwoordelijkheid niet los omdat er toevallig een nieuwe fase aankomt.

De wereld staat niet stil

Trek die lijn eens door naar het bedrijfsleven. Ziet u het voor u? Een Raad van Bestuur die midden in een boekjaar zegt: “Collega’s, het is wel even goed zo. We slaan een paar kwartaaltjes directievoering over. Geen besluiten, geen investeringen, we wachten even af.”

Een onderneming die zo handelt, zou binnen de kortste keren in zwaar weer verkeren. De concurrentie dendert door, de markt verandert en innovatie wacht niet. Toch is dit precies wat we in het openbaar bestuur massaal accepteren.

Politiek theater

Wat mij daarbij stoort, is dat terwijl de inhoudelijke besluitvorming stilvalt, de bühne overuren draait. In aanloop naar de verkiezingen lijkt de focus soms te verschuiven van besturen naar profileren voor de camera. Dan weten we het ineens allemaal net even beter.

Ik verlang bij dit soort momenten terug naar het klassieke besturen. Vroeger werd dit gezien als een ambacht. Gewoon, de rit uitzitten en je taak vervullen. Tegenwoordig lijkt de waan van de dag soms te regeren. Dat gebrek aan consistentie breekt ons op.

Bouw voort op wat er ligt

Wat me in mijn dagelijkse werk in de gebouwde omgeving het meest raakt, is de neiging om bij elke bestuurswissel op de resetknop te drukken. Dossiers worden geparkeerd of er wordt weer helemaal opnieuw begonnen.

Dat moet echt anders. Ambtelijk zou de norm moeten zijn: maak af waar je aan begonnen bent. En voor een nieuw kabinet, raadslid of bestuurder geldt: pak de draad op waar de voorganger is gebleven.

We hebben de lagere school toch ook niet drie keer volledig doorlopen voordat we konden rekenen en lezen? We bouwden voort op wat we in de vorige klas leerden. Waarom doen we in het openbaar bestuur dan telkens alsof we het wiel opnieuw moeten uitvinden?

Huiswerk doen

Toch wil ik positief afsluiten. Als ik kijk naar wat er nu ligt – het coalitieakkoord – dan stemt mij dat eigenlijk best tevreden. Natuurlijk zijn er altijd punten die je liever anders ziet. Maar dit akkoord oogt in de basis zorgvuldig en robuust.

Het punt is: ermee aan de slag gaan en daadwerkelijk besturen brengt ons veel verder dan enkel bekritiseren. Als je kritiek levert, moet je ook in staat zijn om een goed uitgewerkt alternatief te presenteren waarover langer dan een minuut is nagedacht. Kun je dat niet? Dan zou er vroeger thuis gezegd worden: “Ga je huiswerk nog maar eens overdoen.”

De maatschappelijke opgaven pauzeren niet. De woningnood wacht niet en stilstand kost de maatschappij simpelweg veel geld. Laten we stoppen met vertragen, de draad oppakken en aan het werk gaan.