Het systeem als anker of als korset?

Een pleidooi voor ruimte en empathie in turbulente tijden

Het is onrustig in mijn thuisstad Lelystad. Het nieuws dat twee wethouders Dennis Grimbergen (VVD) en Annemieke Messelink-Dijkstra (InwonersPartij) aftreden komt binnen, en het zet me aan het denken. Niet alleen over de politiek, maar over de mensen die daarachter werken. In mijn werk en privé-leven kom ik dagelijks ambtenaren tegen. Niet alleen hier in de polder, maar ook in gemeenten als Amsterdam, Altena, Hoorn en daarbuiten.

Wat ik zie, staat vaak haaks op het heersende sentiment. Ik zie geen ‘paarse krokodillen’, maar mensen die nauw betrokken zijn. Er wordt hard gewerkt, vaak met hart voor de zaak. En toch wringt het. Toch zijn er altijd verbeteringen mogelijk en noodzakelijk. Waar zit die frictie?

De kunst van verandering: ruimte vinden voor empathie en groei binnen de kaders van het systeem.

De twee stromingen

Als ik met een helikopterblik naar onze overheid kijk, zie ik grofweg twee bloedgroepen die elkaar onbedoeld in de houdgreep houden:

1. De Beheerders: De ambtenaren die na hun eedaflegging trouw zijn aan het wetboek en het beleid. Zij bewaken de kaders, de regels en de zekerheid.

2. De Veranderaars: De mensen die werken aan continue doorontwikkeling. Zij handelen vanuit zingeving en bewustwording en zoeken constant naar de volgende fase.

   
   

We hebben het vaak over ‘het systeem’. Ik ben een voorstander van het systeem; zonder structuur gaat het fout en heerst er willekeur. De crux zit hem echter in het feit dat we nooit echt hebben geleerd hoe we met zo’n systeem om moeten gaan.

Voor de ene helft is het systeem de wet: de leidraad die we moeten volgen "zoals het hoort". De andere helft ziet het systeem niet per se anders, maar voelt dat de ruimte daarbinnen te smal is. Te rigide. Wanneer we die ruimte opzoeken, wordt dat vaak te snel beoordeeld als een direct risico. We leggen de lat hoog, maar ons systeem – en daarmee de mens die erin werkt – kan die druk niet aan. Dat zien we terug in de politiek, zowel in eigen land als daarbuiten.

De menselijke maat in een internationaal perspectief

Eerlijk gezegd geloof ik vanaf de zijlijn oprecht dat iedereen naar eer en geweten handelt. Iedereen wil in de basis binnen de lijntjes kleuren. Dat inzicht is bij mij niet over één nacht ijs gegaan. Het is gevormd door studie, maar vooral door over grenzen heen te kijken.

• In België mocht ik werken en ervaren hoe systemen daar functioneren.

• In de Filipijnen zag ik hoe men leeft en overleeft, vaak dwars door systemen heen.

• De Chinese aanpak heeft me geleerd hoe totaal anders de dynamiek tussen individu en collectief kan zijn.

  
  

We hebben overal ter wereld een systeem. Maar werken we allemaal wel gelijk binnen dat systeem? Want als die intentie of dat begrip niet gelijk is, werkt het systeem zich automatisch tegen ons.

Hoe wij dat doen bij Studio WeBuild

In ons werk als kwartiermaker en conceptontwikkelaar zitten we midden in deze transitie. Wij zien de worsteling, maar ook de potentie. Hoe gaan wij om met dat spanningsveld tussen de regels en de rek?

• Vertalen in plaats van oordelen: Wij slaan de brug tussen de 'beheerders' en de 'veranderaars'. We maken de taal van vernieuwing begrijpelijk voor het systeem, en vertalen de kaders van het systeem naar werkbare ruimte voor de doeners.

• Ruimte creëren binnen de regels: We zoeken niet de confrontatie met het wetboek, maar zoeken naar de onbenutte ruimte binnen de bestaande kaders om beweging mogelijk te maken.

• Focus op de menselijke intentie: We staren ons niet blind op procedures, maar gaan terug naar de bedoeling: waarom doen we dit? Vanuit die zingeving ontstaat er vaak weer lucht in een vastgelopen proces.

• Proefdraaien in de luwte: Als conceptontwikkelaars creëren we veilige zones waarin geëxperimenteerd mag worden zonder dat het systeem direct in een kramp schiet.

Tot slot

In tijden van verandering – en zeker wanneer bestuurders vertrekken en de druk hoog is – is het makkelijk om te wijzen. Ik kies ervoor om te kijken naar wat ons bindt. Iedereen probeert er het beste van te maken.

Ik wens alle betrokkenen, in Lelystad en daarbuiten, veel wijsheid en empathie toe in de verandering van deze tijd.

Heb het goed, lieve mensen.